Marker botter uit de Westwaltraditie
De HK22, De Drie Gebroeders, werd in 1889 gebouwd bij De Haas in Monnickendam. Zij is een Marker botter, een benaming die ook wordt gebruikt voor het Westwaltype. Als MK131 voer zij voor Jan Uithuisje op Marken. Volgens het historische overzicht van de BU9 vormde zij met de MK63 zijn tweede span: twee schepen die samen visten. In 1912 volgde Cees Springer als eigenaar, onder het nummer MK108. Vanaf 1935 voer zij als MK90. In 1939 kwam zij als HK22 in handen van de Harderwijker visser Hendrik Petersen.
De romp is van eikenhout en karveel gebouwd: de huidplanken sluiten met hun randen tegen elkaar aan. De historische scheepsgegevens vermelden een lengte van circa 13,20 meter en een breedte van circa 4,20 meter.
Waarom een Marker botter uit de Westwaltraditie?
Marker verwijst naar de vissersplaats Marken; de werf stond in Monnickendam. De HK22 verbindt beide plaatsen. De werven De Haas en Kater bouwden veel schepen voor de Marker vloot, aan de Noord-Hollandse kant van de Zuiderzee.
Peereboom noemt dit type ook Noordwalbotter. Hij beschrijft een lager voorschip dan bij de Gooise botter, een zeer laag achterschip en een licht gekromde gaffel. Die gaffel draagt de bovenrand van het grootzeil. De benamingen Westwal en Noordwal worden dus niet door iedere auteur op dezelfde manier gebruikt.
De geschiedenis van de HK22 als deel van een span maakt het werk concreet: twee vissersschepen werkten samen. De grotere Volendammer kwak hoort ook bij de westelijke scheepsbouw, maar is een andere uitvoering dan deze Marker botter.
Kijk vanaf de kade: vergelijk de hoogte van de kop met die van de HK23. Zoek vervolgens het lage werkboord achteraan. Een HK-nummer verandert de Marker voorgeschiedenis niet.
Bronnen: J. Peereboom, Botters, via SSRP; historisch scheepsoverzicht HK22; RCE, IJsselmeerbiografie Noord-Holland.
Zes jaar bouwen aan een bijna verloren botter
Toen Piet Muilwijk het schip kocht, verkeerde het in zeer slechte staat. Samen met Theo werkte hij zes jaar aan een ingrijpende restauratie. In 1994 ging De Drie Gebroeders opnieuw te water; sinds 2005 maakt zij deel uit van de museumvloot.
Levend varend erfgoed
De HK22 verbindt de oude Zuiderzeevisserij met het vakmanschap en de volharding die nodig zijn om een houten schip varend te houden. Op dit schip kunnen gasten het erfgoed niet alleen zien, maar ook ervaren.
Dit schip in het vissersleven
Van Marker werkschip naar Harderwijker botter
De HK22 herinnert eraan dat de Zuiderzee de vissersplaatsen met elkaar verbond. Schepen werden verkocht en kregen bij een andere eigenaar of thuishaven een nieuw visserijnummer. Achter de letters en cijfers op de boeg kan daardoor een lange reis schuilgaan.
Dorleijn beschrijft in het gedeelte over Marken een botter die als MK108 voer, daarna MK90 werd en vervolgens in Harderwijk het nummer HK22 kreeg. Die reeks verbindt de Marker voorgeschiedenis uit het scheepsdossier met het Harderwijker hoofdstuk.
In Harderwijk bestond ruimte voor verschillende typen en groottes. Dorleijn beschrijft grotere botters die verder de Zuiderzee op trokken, naast kleine vaartuigen die onder de kust bleven. De HK22 helpt die verscheidenheid te zien: niet iedere Harderwijker botter had dezelfde herkomst of dezelfde bouw.
Aan boord kun je de verbinding tussen vorm en werk onderzoeken. Het lage achterschip maakte het binnenhalen van vistuig mogelijk; de bun diende om vis levend te bewaren. Een vaartocht laat ook voelen hoeveel afstemming tussen zeilen, sturen en samenwerken nodig is. In de Vischafslag volgt de volgende vraag: wat leverde het werk op het water uiteindelijk op?
Kijk eens aan boord
Vergelijk de hoge kop van de HK22 met de kleinere vaartuigen. Welke eisen stelde het werk op de Zuiderzee aan de bouw van een vissersschip?
Ontdek de Vischafslag en het werk op de werf · Bekijk het historische visgebied
Bronnen bij dit verhaal
Peter Dorleijn, Van gaand en staand want II, p. 173, noot 2, en IV, p. 8–9. De uitleg over de inrichting sluit aan op het educatieve boek van de Botterstichting.
Historisch scheepsoverzicht HK22 bij de BU9: aanvullende gegevens over de Marker eigenaren, visserijnummers en spanvisserij.