Een Oostwalbotter met een Elburger verleden
Volgens het scheepsoverzicht van BU9 is de HK172 in 1899 gebouwd bij Schepman in Kampen. Als EB28 viste zij vanuit Elburg tot 1958. Kampen is dus haar bouwplaats; Elburg was haar vissershaven.
De scheepsgalerij van BU9 vermeldt een eikenhouten, karveel gebouwde romp en afmetingen van circa 12 meter lang en 4 meter breed. Bij karveelbouw sluiten de huidplanken met hun randen tegen elkaar aan. Het nummer HK172 kreeg zij na haar komst naar de Harderwijker Botterstichting in 1981.
Oostwal: wat zegt die naam over de HK172?
Gebouwd in Kampen, gevist vanuit Elburg. Het scheepsoverzicht vermeldt Schepman in Kampen als bouwwerf, met 1899 als bouwjaar. Als EB28 had zij Elburg als vissershaven. Het huidige HK-nummer hoort bij haar leven bij de Harderwijker Botterstichting sinds 1981. Bouwplaats, thuishaven en bouwtype zijn verschillende gegevens.
In zijn bouwgeschiedenis beschrijft Dorleijn hoe veel Oostwalvissers voor de staandwantvisserij een kleiner slag botter gebruikten. Hij noemt daarnaast de doorgaans kleinere botters met een lage kop van Van Aller in Hasselt. Die werfbeschrijving kan niet zonder meer op de HK172 worden toegepast.
Hoe diep de HK172 tijdens haar visserijjaren stak, is met de hier geraadpleegde gegevens niet vastgesteld. De benaming Oostwalbotter is geen bewijs voor een vaste diepgang. Ook haar precieze vistuigen moeten uit gegevens over het schip zelf blijken.
Kijk op de kant: vergelijk de vorm van de kop en het achterschip met oude foto’s van de HK172. Welke delen zijn hetzelfde gebleven en welke veranderden bij verbouwingen of restauraties?
Voor het regionale beeld: Peter Dorleijn, De bouwgeschiedenis van de botter (1998), ‘Types’ en ‘Zuiderzeegebied’. Voor het overzicht van haar leven als EB28 en HK172: scheepsgalerij BU9; zie ook de bronnen bij het scheepsverhaal hieronder.
Het eerste schip van de stichting
De aankoop in 1981 vormde het begin van de museumvloot. Het verhaal van het eerste bestuur en de historische foto staan bij de geschiedenis van de Botterstichting.
De HK172 door de jaren heen
Archieffoto’s laten zien hoe de HK172 sinds haar komst naar Harderwijk onderdeel werd van het leven rond de haven: van een moeilijke episode in 1982 tot ontmoetingen aan boord en varen onder zeil.
7 oktober 1982 · Gedeeltelijk gezonken
Een jaar na de oprichting van de stichting werd de HK172 gedeeltelijk gezonken gefotografeerd. De drie opnamen tonen dezelfde gebeurtenis vanuit verschillende standpunten. De foto’s zijn gedateerd op 7 oktober 1982; over de oorzaak geven de hier gebruikte archiefgegevens geen uitsluitsel.
Bekijk nog twee opnamen van 7 oktober 1982
29 augustus 1992 · Met de oud-vissers aan boord
De jaarlijkse tocht met oud-vissers verbond de bewaarde botter met de mensen die de visserij nog uit eigen ervaring kenden. Voor vertrek werden burgemeester J.G. de Groot en voorzitter Aart Foppen aan boord van de HK172 gefotografeerd.
September 2003 · Onder zeil op het Randmeer
Op deze foto vaart de HK172 met haar donkere zeilen op het Randmeer. Het nummer HK172 staat in het grootzeil: dezelfde botter die als EB28 vanuit Elburg viste, kreeg in Harderwijk een nieuw leven als behouden vissersschip.
Nu · Op de kant bij het Bottermuseum
De HK172 staat op de kant bij het Bottermuseum Harderwijk, wachtend op restauratie. De huidige foto’s tonen de houten romp van dichtbij en maken zichtbaar hoeveel herstel het behoud van deze botter vraagt.
Een afscheid aan boord van de HK172
Restauratie richting 2031
Het herstel wordt gefaseerd aangepakt, van romp en huidgangen tot stevens, zwaarden, roer en tuigage. Het doel is om de HK172 in het jubileumjaar 2031 opnieuw een prominente plaats in het maritieme verhaal van Harderwijk te geven.
Dit schip in het vissersleven
De Oostwal als gezamenlijke werkwereld
De HK172 begon haar werkende leven als EB28 in Elburg. Haar geschiedenis laat zien dat de huidige museumvloot verschillende plaatsen rond de Zuiderzee samenbrengt. Het Harderwijker nummer vertelt over haar latere behoud; de Elburger herkomst blijft onderdeel van haar verhaal.
Aan de Oostwal beïnvloedden waterdiepte, havens en afzetmogelijkheden het vissersbedrijf sterk. De ondiepe kustwateren vroegen om passende schepen. In Harderwijk en Elburg werden veel dezelfde vismethoden gebruikt, al waren er ook verschillen in vloot en bedrijfsvoering.
Een gedeelde kust betekende niet dat iedereen hetzelfde bestaan had. Harderwijk beschikte over andere handelsmogelijkheden en trok ook vissers van elders aan om hun vangst te verkopen. Het schip was dus onderdeel van een groter geheel: water, visgrond, haven, handel en gezin.
Sinds 1981 is de HK172 verbonden met de Harderwijkse Botter Stichting. Daardoor draagt zij twee geschiedenissen: die van de vroegere visserij aan de Oostwal en die van de mensen die de schepen daarna wilden behouden. De restauratie richting 2031 zet dat tweede verhaal voort.
Kijk eens aan boord
Zoek Elburg en Harderwijk op de historische kaart. Hoe beïnvloedden de ondiepe kust en de ligging van de havens de mogelijkheden van de vissers?
Ontdek de Vischafslag en het werk op de werf · Bekijk het historische visgebied
Bronnen bij dit verhaal
De geschiedenis van de stichting en de foto van het eerste bestuur staan op de afzonderlijke geschiedenispagina.
RVEN-registratie via Mobiele Collectie Nederland, nummer 2349; Schilder’s Nieuwsblad, 10 september 1981, pagina 3; historisch overzicht HK172, collectie BU9.
Peter Dorleijn, Van gaand en staand want IV, p. 8–9 en 63–64. De geschiedenis als EB28 en het bezit sinds 1981 volgen de collectiedocumentatie van de HK172.