Kies een van de zes vragen. Op de volgende pagina bekijk je een afbeelding, maak je een keuze en ontdek je de uitleg. Je kunt zelfstandig beginnen, thuis of bij het museum.
Wat wil jij uitzoeken?
Wat is een botter?
Herken de romp, de leefruimte, de bun en het zeiltuig. Bekijk hoe de bouw bij het visserswerk paste.
Bekijk de onderdelen en probeer de vraag →
Hoe vang je een vis?
Een net alleen maakt nog geen vangst. Een visser moest weten waar de vis zat, wanneer hij er kwam en welk gereedschap daarbij paste.
Kies een vistuig en ontdek waarom →
Wie durft ‘mijn’ te roepen?
De vangst is binnen. Nu moet er een koper komen. Bij de afslag verkoopt de visser zijn vangst. Handelaren wegen af hoeveel zij ervoor willen betalen.
Kies jouw moment bij de mijnklok →
Waarom ligt dit schip binnen?
Een houten vissersschip vraagt voortdurend onderhoud. Zonder scheepstimmerman, zeilmaker, smid en nettenboeter kon de visser niet blijven varen.
Herken het ambacht →
Moest jij meehelpen?
Het werk hield niet op bij de haven. Thuis werd vis verwerkt, materiaal bewaard en geld verdeeld. Kinderen groeiden op midden in het bedrijf.
Ontdek het leven van een vissersgezin →
Waar is de zee gebleven?
Vanaf de Harderwijker wal keek je ooit uit over de Zuiderzee. Nu zie je het Wolderwijd en Flevoland. De plek bleef, het landschap veranderde.
Vergelijk de kaarten van toen en nu →Buiten beginnen · samen onderzoeken
Drie stops, drie ontdekkingen
Werk met z’n tweeën. Eén wijst aan, de ander stelt een vraag. Wissel bij iedere stop. Een mondeling antwoord of een schets is genoeg.
1 · Zoek een HK-nummer
Bekijk een schip vanaf de kade. Vind het nummer en wijs de hoge boeg en het lage achterschip aan. Waarom zou een visser juist achterop veel werkruimte nodig hebben?
2 · Volg de weg van de vis
Bekijk de tekeningen van de kuil en de fuik. Teken met je vinger waar de vis naar binnen gaat. Wie beweegt: de vis, het tuig of allebei?
3 · Kijk van water naar werkplaats
Wijs vanaf de bezoekersplek de botterlift en de loods aan. Welke weg legt een schip af voor onderhoud? Kies één zichtbare klus en vraag een vrijwilliger welk gereedschap daarbij hoort.
Zijn er geen werkzaamheden? Zoek dan op een schip een plek waar hout, touw en metaal samenkomen.
Sluit af · Laat jouw ontdekking zien
Vertel elkaar: ‘Eerst dacht ik … Nu zie ik …’ Wijs het bewijs aan op het schip, de tekening of de locatie. Kies samen één vraag voor de vrijwilliger.
Voor begeleiders: deze kijkopdrachten sluiten aan bij werkbladopdrachten 3, 4 en 6. Schepen en werkruimten zijn niet elke dag toegankelijk.
Wil je de schepen, mijnklok en werkplaats zelf bekijken? Plan je museumbezoek →
Visserijwoorden uitgelegd
De woorden van de visser, het schip en de handelaar
- Afslag
- Een plaats en organisatie voor de verkoop van vis aan kopers.
- Mijnen
- Kopen bij een dalende prijs: de eerste koper die accepteert, koopt de aangeboden partij.
- Bun
- Ruimte in een schip waarin buitenwater kan stromen om vis levend te bewaren.
- Trog
- Toegang tot de bun, voor het inzetten en uithalen van vis.
- Vooronder
- Kleine leefruimte in het voorschip.
- Zwaard
- Houten vlak naast de romp dat zijwaarts wegdrijven tijdens het zeilen beperkt.
- Val
- Lijn waarmee een zeil wordt gehesen.
- Schoot
- Lijn waarmee de stand van een zeil wordt geregeld.
- Gaand want
- Vistuig dat tijdens het vissen door het water wordt bewogen.
- Staand want
- Vistuig dat tijdens de visserij op zijn plaats blijft staan.
- Fuik
- Vangmiddel met ingangen die de vis naar binnen leiden en ontsnappen bemoeilijken.
- Hoekwant
- Lange vislijn met zijlijnen en haken met aas.
- Boeten
- Gaten in netten herstellen.
- Tanen
- Materiaal behandelen met een looistofhoudende vloeistof.
- Op de pof
- Iets kopen en later betalen; de winkelier noteert de schuld.
- NAP
- Normaal Amsterdams Peil, een referentie voor hoogte en waterstand.
Voor scholen: onderwijsprogramma en lesmateriaal →
Bronnen en beeldverantwoording
Kaart Zuiderzee, herzien 1920: M.H. Blokpoel, E. de Geest en J.L.W. Seyffardt. Collectie Zuiderzeemuseum Enkhuizen, object 013194; reproductie Picturae. Collectieobject · CC BY-SA 4.0.
Het visserijverleden van Harderwijk, eerste editie 25 augustus 2012, copyright 2013. Auteurs: Raf den Ouden, Hielke van der Woude en Robert Oosterhof. Samenstelling: Raf den Ouden en Rob Spierenburg. Fotografie onder meer Fotostudio Merjenburgh en O. G. Buttner. Redactie EDU-ART; vormgeving BOLD.
De Bottervissers van Harderwijk, docentenhandleiding: Maud Heldens (EDU-ART) en Rob Spierenburg, met bijdragen van de genoemde auteurs. De oorspronkelijke werkbladen horen bij deze lessen.
Overige beeldcredits en rechtenvermeldingen zijn behouden op de originele bladzijden, waaronder tekeningen van Peter Dorleijn/Nieuw Land en schilderijen via Galerie Frederik Weijs. De aanvullende foto’s komen uit het museumarchief en van de museumwebsite.